Oświata pod finansową ścianą. Tarnobrzeg przyjął budżet na 2026 rok z luką, która wraca co roku

Budżet Tarnobrzega na 2026 rok, przyjęty podczas sesji Rady Miasta w poniedziałek 29 grudnia, po raz kolejny unaocznił skalę problemów finansowych miasta. Jednym z najczęściej i najostrzej dyskutowanych tematów była oświata, która – jak zgodnie przyznawali urzędnicy i radni – od lat jest niedoszacowana, a miasto systematycznie dokłada do niej dziesiątki milionów złotych w trakcie roku budżetowego.

Z danych zawartych w projekcie budżetu Tarnobrzega na 2026 rok, który został przyjęty przez radnych, jasno wynika, jak ogromnym obciążeniem dla finansów miasta jest dziś oświata.

Na zadania oświatowe – łącznie z utrzymaniem szkół, przedszkoli, dotacjami dla placówek niepublicznych oraz kosztami wynagrodzeń – przeznaczono blisko 45 procent całego budżetu miasta. To oznacza, że niemal co druga złotówka z miejskiej kasy trafia do systemu oświaty.

„Tak trudnego roku jak 2025 jeszcze nie było”

Najmocniej wybrzmiała wypowiedź skarbnik miasta Urszuli Rzeszut, która – odnosząc się do właśnie kończącego się 2025 roku – mówiła wprost o skali problemu.

– Nie pamiętam tak trudnego roku jak ten, który się kończy – podkreślała. – Oświata dała nam po kolanach.

Jak wyliczała skarbnik w 2025 roku na samą publiczną oświatę zabrakło ok. 30 mln zł, przez co środki trzeba było systematycznie przesuwać z innych działów a pod koniec roku miasto funkcjonuje „dzień po dniu”, obserwując rachunek bankowy.

– Wszystkie ponadplanowe dochody, zwroty i refundacje blokowałam na oświatę. Inaczej byśmy jej nie domknęli – mówiła.

Rzeszut zaznaczała, że choć budżet na 2026 rok został uchwalony, to skala wyzwań nie maleje,  brakuje bowiem ok. 40 mln zł na samą publiczną oświatę a każdy wzrost wydatków w placówkach publicznych automatycznie zwiększa dopłaty do niepublicznych.

– Tu nie ma komfortu. Tu jest żelazna dyscyplina i rezygnacja z innych zadań – podsumowała.

Niedoszacowanie wpisane w system

Do tego wątku wracał wiceprezydent Kamil Kalinka, który wprost przyznał, że niedoszacowanie oświaty to nie nowy problem, lecz mechanizm powtarzający się co roku, niezależnie od tego, kto rządzi miastem.

– Oświata w Tarnobrzegu nigdy nie była w 100 procentach zabezpieczona w budżecie – mówił. – Zawsze w trakcie roku dokładaliśmy do niej z oszczędności i przesunięć.

Jak podkreślał, budżet na 2026 rok również nie jest wyjątkiem bowiem środki zapisane w projekcie wystarczają realnie na około trzy kwartały funkcjonowania oświaty a brakujące pieniądze – jak co roku – będą musiały zostać znalezione w trakcie roku.

– Łatwiej jest zarządzać jednym niedoszacowanym działem niż wieloma naraz. Dlatego oświata od lat jest tym miejscem, do którego dokładamy w ciągu roku – tłumaczył Kalinka.

„Dokładamy 70 milionów i mówimy, że zrobimy to delikatnie?”

W tle tej dyskusji mocno wybrzmiał głos radnego Norberta Mastalerza, który zwracał uwagę na skalę problemu.

– Do oświaty dokładamy około 70 milionów złotych. I mówimy, że zrobimy to delikatnie? Nie ma delikatnych rozwiązań przy takich kwotach – mówił.

Radny wskazywał na rozbudowaną sieć placówek publicznych i niepublicznych, które miasto finansuje „za uczniem”, oraz ostrzegał przed odkładaniem decyzji.

Liczby, które burzą proste schematy

Kalinka odniósł się także do często pojawiającego się argumentu o „za dużej liczbie szkół”, pokazując, że rachunek ekonomiczny nie jest tak oczywisty. Do jednej z największych szkół w Tarnobrzegu miasto dokłada ok. 6 mln zł rocznie, do szkół osiedlowych – od 500 do 700 tys. zł a do jednego miejskiego przedszkola – średnio 1–1,5 mln zł.

– Jeżeli patrzeć wyłącznie na pieniądze, to pytanie brzmi: likwidować małą szkołę, do której dokładamy pół miliona, czy dużą, do której dokładamy sześć?

Wiceprezydent podkreślał, że likwidacja placówek nie jest lekarstwem samym w sobie, bo przenoszenie uczniów często generuje nowe oddziały w innych szkołach – a to oznacza kolejne koszty.

„Najważniejsze: ochrona miejsc pracy”

Wiceprezydent Kalinka kilkukrotnie podkreślał, że wszystkie analizy i planowane zmiany w oświacie mają jeden nadrzędny cel – uniknięcie zwolnień i utraty miejsc pracy.

– Prezydent postawił sprawę jasno: mamy szukać takich rozwiązań, które w maksymalnym stopniu ochronią miejsca pracy – mówił Kalinka.

Jak zaznaczał, proste hasło „likwidować szkoły” nie rozwiązuje problemu, ponieważ nauczyciele i pracownicy obsługi nie „znikają” wraz z zamknięciem placówki a przenoszenie uczniów często oznacza tworzenie nowych oddziałów w innych szkołach. Koszty osobowe wiec pozostają, a napięcia społeczne rosną.

– Likwidacja placówki to ostateczność. Dziś wszyscy specjaliści mówią jedno: najpierw trzeba wyczerpać inne możliwości – podkreślał.

Dlatego – jak zapowiadał wiceprezydent – miasto chce skupić się na ograniczaniu naborów, zwłaszcza w przedszkolach, niewyrażaniu zgody na tworzenie nowych oddziałów, gdy liczba dzieci jest zbyt mała, tworzeniu zespołów placówek, co pozwala ograniczyć koszty administracyjne oraz stopniowym dostosowywaniu sieci do demografii, a nie gwałtownych decyzjach.

– Jeżeli dziś zaczniemy mądrze wygaszać oddziały, mamy szansę uniknąć zwolnień. Jeśli tego nie zrobimy, za kilka lat aspekt społeczny będzie nie do uratowania – ostrzegał Kalinka.

Władze zapowiadają publiczną debatę na temat oświaty po Nowym Roku, przedstawienie pełnej diagnozy i wariantów zmian.